Biện pháp phòng, chống đói, rét cho gia súc, gia cầm và thủy sản
Theo tin từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, các đợt không khí lạnh sẽ hoạt động mạnh từ tháng 12/2025 đến tháng 3/2026, khu vực Bắc Bộ trời rét đậm, vùng núi cao có nơi rét hại, nhiệt độ thấp nhất ở khu vực vùng núi phổ biến từ 7-100c, vùng núi cao có nơi dưới 50c. Nhiệt độ giảm thấp sẽ ảnh hưởng đến sức đề kháng của vật nuôi và thủy sản. Để chủ động phòng, chống đói, rét cho đàn vật nuôi và trong nuôi trồng thủy sản cần chú trọng thực hiện tốt một số biện pháp kỹ thuật như sau:
1. Đối với trâu, bò
* Chuồng trại:
Cần chủ động gia cố, che chắn chuồng trại bằng bạt, tấm nilon, đảm bảo đủ ấm và kín gió (nhưng phải thông thoáng); tránh bị mưa tạt, gió lùa làm ẩm, ướt chuồng; sử dụng chất độn (mùn cưa, vỏ chấu, rơm dạ, cỏ, lá chuối khô,... để lót nền chuồng). Áp dụng các biện pháp sưởi ấm cho gia súc vào những ngày rét đậm, rét hại bằng cách đốt củi, trấu, mùn cưa, hoặc thắp bóng đèn sưởi cho gia súc.
* Thức ăn
Vào thời điểm giá rét, thức ăn xanh thường rất khan hiếm nên cần chế biến, dự trữ và bảo quản thức ăn cho gia súc như: rơm, cỏ khô, thân cây ngô, lạc, lá sắn,…thức ăn ủ chua (cỏ voi, ngô sinh khối,..), rơm ủ urê. Ngoài ra, cần chuẩn bị thức ăn tinh như: bột ngô, bột sắn, bã sắn, cám gạo,... khoáng đa lượng, vi lượng, muối, vitamin để bổ sung vào khẩu phần ăn cho gia súc.
Cho gia súc ăn đủ lượng thức ăn thô xanh đảm bảo 10 - 15% trọng lượng cơ thể, đồng thời bổ sung thức ăn tinh đảm bảo 1 – 1,5% trọng lượng cơ thể để gia súc đủ dinh dưỡng, năng lượng chống rét.
Cho gia súc uống đủ nước sạch, trong những ngày giá rét cho gia súc uống nước ấm có hòa với muối với hàm lượng khoảng 9-10g/1 lít nước ấm; giữ chân, móng khô sạch và ấm.
Đối với gia súc non, gầy yếu cần có chế độ chăm sóc đặc biệt hơn, nuôi dưỡng tốt, cho ăn đủ dinh dưỡng, tăng cường thức ăn giàu năng lượng, che chắn chuồng trại, tránh mưa hắt, gió lùa, cung cấp thiết bị sưởi ấm cho gia súc.
* Chăm sóc nuôi dưỡng
Thường xuyên kiểm tra sức khỏe đàn gia súc, vệ sinh chuồng trại, máng ăn, máng uống sạch sẽ; thay hoặc bổ sung chất độn chuồng khi thấy nền chuồng bẩn và ẩm ướt.
Không thả rông gia súc (đặc biệt vào những ngày mưa, rét đậm, rét hại), nên nuôi nhốt trong chuồng kín gió, ấm áp khi gặp thời tiết rét đậm, rét hại.
Vào những thời điểm nhiệt độ xuống quá thấp phải sưởi ấm cho gia súc vào ban đêm. Bằng cách dùng xô, chậu cũ để đựng củi, trấu, mùn cưa,… (đảm bảo đủ ấm, không khói và an toàn cháy nổ) hoặc thắp bóng đèn sưởi cho gia súc.
Những ngày rét đậm, rét hại có thể may, mặc áo chống rét giữ ấm cho gia súc. Có thể sử dụng quần áo, tấm chăn, bao tải gai cũ để may vã làm áo chống rét cho gia súc, nhưng chú ý là nên sử dụng chất liệu bông, thấm nước. Không dùng chất liệu ni lông vì chất liệu này không thấm nước, hơi nước sẽ đọng lại và thấm ngược trở lại làm gia súc càng thêm rét lạnh.
Thực hiện tiêm phòng đầy đủ các loại văc xin phòng bệnh cho gia súc theo quy định như: Tụ huyết trùng, LMLM, Viêm da nổi cục…; định kỳ tiêu độc khử trùng, chuồng trại bằng thuốc sát trùng, phun thuốc diệt muỗi; theo dõi sức khỏe vật nuôi hàng ngày, nếu vật nuôi có dấu hiệu bệnh phải báo ngay cho cán bộ thú y cơ sở Xã, Phường, để can thiệp kịp thời.
2. Đối với lợn
* Chuồng trại: Vệ sinh sạch sẽ hàng ngày, không để đọng phân, nước thải trong chuồng; che kín xung quanh chuồng nuôi, không để gió lùa nhất là vào ban đêm; làm chuồng úm đối với lợn con theo mẹ. Không cọ rửa chuồng hoặc tắm cho lợn vào những ngày mưa rét dưới 150C.
* Thức ăn: Cho lợn ăn, uống đầy đủ thức ăn đảm bảo dinh dưỡng để đủ sức chống rét. Thức ăn cần bổ sung thêm chất đạm trong khẩu phần ăn (chất đạm có nhiều trong đậu tương, bã đậu, tôm, cua, cá, thức ăn đậm đặc...) đảm bảo đầy đủ, cân đối chất dinh dưỡng đối với từng lứa tuổi của lợn.
* Nước uống: Cho uống đủ nước sạch, ấm, bổ sung thêm các Vitamin tổng hợp, men tiêu hóa trộn vào nước uống, thức ăn theo hướng dẫn trên bao bì sản phẩm. Khẩu phần ăn đảm bảo đầy đủ, cân đối dinh dưỡng đối với từng lứa tuổi lợn.
* Vệ sinh phòng bệnh: Định kỳ phun thuốc khử trùng, tiêu độc bằng các loại hóa chất như: Virkon, HanIodine, Benkocid, Vôi bột…; thực hiện tiêm phòng đầy đủ các loại vắccin phòng bệnh cho đàn lợn như: Dịch tả lợn cổ điển, Dịch tả Châu phi, Tai xanh, THT,…
* Chăm sóc nuôi dưỡng: Vệ sinh chuồng trại, máng ăn, máng uống sạch sẽ hàng ngày, không để đọng phân, nước thải trong chuồng; che kín xung quanh chuồng nuôi, không để gió lùa nhất là vào ban đêm; làm chuồng úm đối với lợn con theo mẹ. Không cọ rửa chuồng hoặc tắm cho lợn vào những ngày mưa rét nhiệt độ xuống dưới 150C .
Đối với lợn con cần được sưởi ấm (lợn sữa làm chuồng úm và sưởi ấm bằng bóng đèn, củi, trấu...), che kín xung quanh chuồng trại, tuyệt đối không cho lợn con ra ngoài.
3. Đối với gia cầm
* Chuồng trại: Nền chuồng cao ráo, thoáng mát, đảm bảo mật độ nuôi (gà đẻ: 6-8 con/m2; gà thịt: 8-10 con/m2). Chuẩn bị đầy đủ phên, bạt để che chắn, chống gió lùa; bổ sung thêm bóng điện (bóng tròn, bóng hồng ngoại) để sưởi ấm cho gia cầm trong những ngày rét đậm, rét hại.
* Thức ăn: Đảm bảo đầy đủ chất dinh dưỡng, phù hợp với từng lứa tuổi của gà; cho uống đủ nước sạch, ấm và bổ sung thêm đường Glucose, các loại Vitamin, Bcomlex, khoáng chất, Vitamin C, … men tiêu hoá để nâng cao khả năng đề kháng chống bệnh của gà.
* Chăm sóc nuôi dưỡng: Áp dụng biện pháp nuôi An toàn sinh học, thường xuyên vệ sinh chuồng trại sạch sẽ, thay hoặc bổ sung men vi sinh, chất độn, đệm lót chuồng đảm bảo.
Gia cầm nhỏ khoảng 20 – 30 ngày tuổi chỉ nên thả vườn khi nhiệt độ ngoài trời thấp nhất là 16oC, trời tạnh ráo.
Thực hiện tiêm phòng đầy đủ các loại vắc xin phòng bệnh cho đàn gia cầm đặc biệt là: Cúm gia cầm, Newcastle, Gumboro,…
Định kỳ phun thuốc khử trùng, tiêu độc bằng các loại hoá chất như: Virkon, Han-Iodine, Benkocid, vôi bột …
Ngoài các biện pháp đã thực hiện như trên, cần thường xuyên theo dõi tình trạng vật nuôi, có chế độ chăm sóc nuôi dưỡng phù hợp, kịp thời xử lý khi đàn vật nuôi có biểu hiện khác thường.
4. Đối với thủy sản nuôi ao
Tiến hành thu hoạch các đối tượng đạt kích cỡ thương phẩm để tránh thiệt hại do rét gây ra, nhất là các loài chịu lạnh kém như cá chim trắng, cá lóc bông, cá rô phi, chê lai, ếch,…
Luôn duy trì mực nước ao nuôi tối thiểu đạt độ sâu 1,5 m trở lên, làm giàn dây leo, thả bèo tây từ 1/3-1/2 diện tích mặt ao về phía Bắc để chắn gió hoặc làm khung che phủ mặt ao bằng bạt, nylon sáng màu nhằm ngăn sự mất nhiệt của nước hoặc có thể dùng các sọt tre chứa rơm rạ, ống tre, ống nhựa, tạo hang trú lạnh cho thủy sản.
Định kỳ 2 lần/tháng sử dụng vôi bột, với lượng 2-3 kg/100m3 nước hoặc các loại hóa chất như Iodine, BKC, Vicato,… được phép sử dụng trong nuôi trồng thủy sản để khử trùng. Dọn sạch cỏ, rác và thức ăn thừa trong ao, quan sát khi thấy nước ao bị ô nhiễm thì sử dụng ngay các sản phẩm xử lý môi trường để tiêu diệt mầm bệnh, hấp thu khí độc, tăng hàm lượng ôxy, trung hòa độ pH (thì nên tăng cường sử dụng chế phẩm sinh học EM BioFloc với liều lượng theo hướng dẫn của nhà sản xuất).
Trong thời gian rét đậm, rét hại tuyệt đối không kéo lưới kiểm tra thủy sản nuôi, không thu hoạch theo cách đánh tỉa thả bù để tránh bị xây xát nhằm hạn chế các bệnh đốm đỏ, lở loét do nấm thủy mi, trùng quả dưa, trùng bánh xe và ký sinh trùng...
- Hàng ngày cần tăng cường quản lý ao nuôi, thường xuyên kiểm tra các yếu tố bất thường về môi trường nước như: Nhiệt độ, độ pH, ôxy, NH3, H2S và các tạp chất trong ao. Kiểm tra tình trạng thủy sản nuôi (trạng thái hoạt động, bơi lội, màu sắc cơ thể…) và tình hình dịch bệnh để có biện pháp xử lý kịp thời.
5. Đối với thủy sản nuôi lồng, bè
Di chuyển lồng đến nơi ít gió, hạ độ sâu lồng nuôi từ 2,5 - 4m. Chủ động che phủ mặt lồng nuôi bằng giá thể bèo, rơm rạ khô, nilon sáng màu hoặc bạt vào thời gian rét đậm, rét hại; có thể sử dụng thêm các ống tre, ống nhựa, sọt... bên trong có các búi rơm tạo giá thể, làm hang, để thủy sản trú ẩn tránh rét, đặt ở giữa lồng và các góc lồng nuôi.
Treo túi vôi bột với lượng 5 - 10kg/túi hoặc viên nén TCCA với liều lượng 0,5kg/túi ở độ sâu bằng 1/3 -1/2 độ sâu mực nước trong lồng nuôi. Thay sau 10-15 ngày treo hoặc khi vôi, hóa chất tan hết.
6. Chế độ chăm sóc thủy sản
Cho thủy sản ăn đảm bảo đủ dinh dưỡng, thức ăn giàu đạm và điều chỉnh chế độ cho ăn hợp lý. Khi nhiệt độ nước xuống dưới 180C giảm 1/2 lượng thức ăn, khi nhiệt độ nước xuống dưới 150C giảm 2/3 lượng thức ăn, khi nhiệt độ nước xuống dưới 100C ngừng cho ăn. Tranh thủ ngày nắng ấm hoặc buổi trưa trời nắng thì cho cá ăn, thức ăn cần bổ sung trộn cùng các loại vitamin C, B, A, men vi sinh hỗ trợ tiêu hóa, tăng sức đề kháng. Với thức ăn công nghiệp nên chọn loại có hàm lượng đạm từ 30% Prôtein trở lên, để giúp thủy sản tăng cường sức đề kháng, phục hồi sức khỏe chống chịu với rét đậm, rét hại.
Tuyệt đối không kéo lưới kiểm tra, thu hoạch theo kiểu đánh tỉa, thả bù trong thời gian rét đậm để tránh xây xát, hạn chế nấm bệnh, vi khuẩn, ký sinh trùng... phát triển gây hại cho thủy sản nuôi.
Thường xuyên theo dõi diễn biến thời tiết, tình trạng sức khỏe của thủy sản nuôi và các yếu tố môi trường nước để phát hiện, xử lý kịp thời các trường hợp bất thường.
Nếu xảy ra hiện tượng thủy sản bị chết do rét hoặc bệnh thì báo ngay cho cán bộ thú y, khuyến nông viên cơ sở hoặc cơ quan chuyên môn để được hướng dẫn xử lý kịp thời
Ngoài các biện pháp kỹ thuật đã nêu trên, bà con chăn nuôi cần thường xuyên theo dõi sát sao bản tin dự báo thời tiết để chủ động phòng, chống đói, rét cho vật nuôi và thủy sản hiệu quả và có chế độ chăm sóc, nuôi dưỡng phù hợp./.
