Hướng dẫn phòng, chống bệnh Viêm da nổi cục trên đàn trâu, bò

Bệnh Viêm da nổi cục (tên tiếng Anh là Lumpy Skin Disease, viết tắt là LSD) là bệnh truyền nhiễm do vi rút thuộc họ Poxviridae gây ra trên trâu, bò. Bệnh chủ yếu xảy ra trên đàn bò, trâu cũng có thể mắc bệnh nhưng tỷ lệ thấp hơn. Bệnh không lây sang người nhưng có khả năng lây lan nhanh, gây thiệt hại lớn về kinh tế do làm giảm năng suất, giảm khả năng sinh sản, giảm giá trị thương phẩm và có thể gây chết gia súc.

Bệnh lây truyền chủ yếu qua côn trùng đốt như muỗi, ruồi, ve; ngoài ra còn lây qua tiếp xúc giữa gia súc mắc bệnh với gia súc khỏe mạnh, qua vận chuyển gia súc mang mầm bệnh, sử dụng chung máng ăn, máng uống, dụng cụ chăn nuôi, sữa và tinh dịch của gia súc mắc bệnh. Thời gian ủ bệnh trung bình từ 4-14 ngày. Các triệu chứng điển hình gồm sốt cao, bỏ ăn, chảy nước mắt, nước mũi, nổi các nốt sần trên da, giảm tiết sữa, phù chân, gầy yếu và có thể dẫn đến chết nếu không được chăm sóc, xử lý kịp thời.

Bò mắc bệnh Viêm da nổi cục với các nốt sần nổi rõ trên da - triệu chứng điển hình của bệnh, thường xuất hiện ở vùng cổ, vai, thân và hông.

Từ giữa tháng 10/2020, tỉnh Lạng Sơn là một trong những địa phương đầu tiên của cả nước ghi nhận bệnh Viêm da nổi cục trên đàn trâu, bò, với các ổ dịch đầu tiên xuất hiện tại xã Quyết Thắng và xã Yên Bình, huyện Hữu Lũng (cũ). Sau đó, bệnh nhanh chóng lây lan trên diện rộng. Trong hơn hai tháng cuối năm 2020, dịch bệnh đã xảy ra tại 41 xã thuộc 8 huyện, làm 603 con trâu, bò mắc bệnh, 45 con chết (tỷ lệ chết 7,5%). Năm 2021, dịch tiếp tục diễn biến phức tạp, xảy ra tại 108 xã thuộc 11 huyện, thành phố, với 1.419 con mắc bệnh, 110 con chết (tỷ lệ chết 7,8%).

Trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh, tỉnh Lạng Sơn đã tập trung triển khai quyết liệt, đồng bộ các biện pháp phòng, chống dịch theo quy định; tăng cường giám sát, phát hiện sớm và xử lý triệt để các ổ dịch; tổ chức vệ sinh, tiêu độc khử trùng môi trường chăn nuôi; kiểm soát chặt chẽ việc vận chuyển gia súc và đặc biệt là triển khai tiêm phòng vắc xin Viêm da nổi cục trên diện rộng cho đàn trâu, bò. Nhờ đó, trong các năm 2022 và 2023, trên địa bàn tỉnh không phát sinh bệnh Viêm da nổi cục.

Bệnh Viêm da nổi cục có thể xảy ra ở cả bê, nghé, ảnh hưởng đến sức khỏe và khả năng sinh trưởng của vật nuôi.

Tuy nhiên, từ năm 2024, bệnh xuất hiện rải rác tại một số địa phương trên địa bàn tỉnh. Theo Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản, năm 2024 ghi nhận ổ dịch tại xã Đồng Tiến (nay là xã Thiện Tân); năm 2025 ghi nhận các ổ dịch tại các xã Vũ Lăng, Hữu Liên, Thống Nhất và Bình Gia. Điều này cho thấy mầm bệnh vẫn còn lưu hành, nguy cơ tái phát và lây lan luôn hiện hữu nếu công tác phòng, chống dịch không được duy trì thường xuyên.

Dấu hiệu nhận biết bệnh

Người chăn nuôi cần thường xuyên theo dõi đàn vật nuôi để kịp thời phát hiện các biểu hiện nghi mắc bệnh như:

Sốt cao (có thể trên 41°C), bỏ ăn, mệt mỏi.

Chảy nước mắt, nước mũi.

Xuất hiện các nốt sần cứng trên da, đường kính khoảng 2–5 cm, thường ở vùng đầu, cổ, vai, lưng, bầu vú, chân và vùng sinh dục.

Phù chân, đi lại khó khăn.

Giảm tiết sữa, gầy yếu, giảm khả năng sinh trưởng.

Trường hợp nặng có thể dẫn đến chết.

Cán bộ Thú y lấy mẫu bệnh phẩm để xét nghiệm, xác định tác nhân gây bệnh và phục vụ công tác phòng, chống dịch bệnh

Biện pháp phòng, chống bệnh

Để chủ động phòng, chống bệnh Viêm da nổi cục, người chăn nuôi cần thực hiện nghiêm các biện pháp sau:

Tiêm phòng đầy đủ vắc xin Viêm da nổi cục cho đàn trâu, bò theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn.

Thường xuyên vệ sinh, tiêu độc, khử trùng chuồng trại, dụng cụ chăn nuôi và khu vực chăn nuôi.

Chủ động phun thuốc diệt muỗi, ruồi, ve và các côn trùng truyền bệnh.

Theo dõi sức khỏe đàn vật nuôi, phát hiện sớm các trường hợp nghi mắc bệnh để báo ngay cho cơ quan chức năng.

Không mua bán, vận chuyển, giết mổ hoặc vứt xác gia súc mắc bệnh, nghi mắc bệnh ra môi trường.

Gia súc mới nhập đàn phải được nuôi cách ly, theo dõi sức khỏe trước khi nhập chung với đàn.

Thực hiện chăn nuôi an toàn sinh học, chăm sóc, nuôi dưỡng tốt nhằm nâng cao sức đề kháng cho đàn vật nuôi.

Tiêm phòng vắc xin là biện pháp hiệu quả nhất trong công tác phòng, chống bệnh Viêm da nổi cục

Khi phát hiện gia súc nghi mắc bệnh

Khi phát hiện trâu, bò có biểu hiện nghi mắc bệnh Viêm da nổi cục, người chăn nuôi cần:

Báo ngay cho UBND cấp xã hoặc cơ quan chuyên môn về chăn nuôi và thú y để được hướng dẫn xử lý.

Thực hiện cách ly gia súc mắc bệnh hoặc nghi mắc bệnh.

Không mua bán, vận chuyển, giết mổ, tiêu thụ gia súc mắc bệnh hoặc nghi mắc bệnh.

Phối hợp với cơ quan chức năng trong việc lấy mẫu xét nghiệm, xử lý ổ dịch và thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch theo quy định.

Trong điều kiện thời tiết nóng ẩm, côn trùng truyền bệnh phát triển mạnh, nguy cơ bệnh Viêm da nổi cục phát sinh và lây lan vẫn luôn hiện hữu. Vì vậy, người chăn nuôi cần chủ động tiêm phòng đầy đủ, thực hiện tốt các biện pháp chăn nuôi an toàn sinh học, vệ sinh, tiêu độc khử trùng chuồng trại, kiểm soát côn trùng truyền bệnh và phối hợp chặt chẽ với cơ quan chuyên môn trong công tác giám sát, phát hiện, xử lý dịch bệnh. Đây là giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ đàn trâu, bò, hạn chế thiệt hại về kinh tế và góp phần phát triển chăn nuôi bền vững trên địa bàn tỉnh.